Borneo’ nun dağlık sisli ormanlarında hiçbir şey israf olmamaktadır. Bu durum atıkların kendisi için dahi geçerlidir. Burada dünyadaki en büyük etobur bitki, yerel sivri fareler için (Tupaia montana) bir çeşit tuvalet olacak şekilde evrimleşmiştir. Memelilerin arkasına mükemmel şekilde uyumlu bir klozet ile bu büyük ve testi biçimli etçil bitki (Nepenthus rajah), yakın akrabalarının yaptığı gibi sadece böcekleri yutarak değil, besin elementlerince zengin olan dışkıları da tüketerek hayatta kalmaktadır. Bu bitki; iki litre kadar su tutabilecek bir ibrik ve bolca nektar üreten oldukça aktif bezler ile dünyadaki en tuhaf ve kafa karıştırıcı bitkilerden birisidir. Bitki 150 yıldan fazla süredir keşfedilmiş olsa da, bilim insanları bitkinin tatlı özsuyunun amacını ancak son 10 yılda kavramışlardır. Nektarını ağaç farelerini kışkırtmak için kullanan bu bitki, araştırıcıların deyimiyle basit anlamda “beslenme istasyonuna sahip bit tuvalettir”. Video gözlemleri, ağaç farelerinin bu etçil bitkiye atlayarak yaprağımsı kapaklarındaki nektarı yaladıkları esnada, bölgelerini belirlemek için küçük atıklar bıraktığını açığa çıkarmıştır. Bu davranışı aşağıdaki David Attenborough videosunda görebilirisiniz.

Sivrisineklerin seyrek olduğu bölgelerde bu etçil bitki, benzersiz bir evrimsel yol izlemiş gibi görünüyor. Diğer etçil bitkilerden farklı olarak N. rajahis; fare şekilli bir orifis ve kaygan olmayan kenarlar ile oldukça sağlamdır ve farelerin bu bölgede tutunmasına izin vererek daha uzun süre beslenmektedir. Aynı zamanda bu etçil bitkinin hunisinin şekli, farenin kakasının yağmur akıntısı ya da yerçekimiyle kâsenin dibine kadar inmesini sağlamaktadır. Söylendiği kadar tuhaf olsa da bitkinin bu isteği bir anomali değildir. Başka bir etçil bitki, yarasalarla benzer bir ortak ilişki kuracak şekilde gelişmiştir. N. hemsleyana, yünlü yarasa için (Kerivoula hardwicki) gün boyu tüneyecek bir barınak görevi görmektedir ve karşılığında yarasanın atıklarıyla ziyafet çekmektedir. Bu arada aynı fareler, N. lowii ve N. microphylla da dahil olmak üzere diğer etçil bitkilere de tuvalet yaparken görülmüştür fakat yerde yetişen N. lowii, hayvanları tuzağa düşürme kapasitesini etkin olarak kaybetmişken diğer iki tür genellikle fare kakasıyla beslense de hala eklem bacaklı avlarını yakalayabilmektedirler.

Evrimsel genetikçi ve Oxford Üniversitesi’nde bitki taksonomisti olan Chris Thorogood bit blog yazısında “Bu ağaç faresi tuvaletleri, optimal miktarda dışkı yakalamak için hayvanları konumlandıracak şekilde yönelmiş içbükey ve yukarı aşağı doğru eğilmiş kapaklara sahiptir” demiştir. “Ağaç faresi tuvaletleri, su ve ölü yaprak yakalama özelliğini artıracak şekilde geniş ibrik ağızlarıyla diğer etobur bitkilerden evrimleşmiş olabilir”.

Fare kakası, kulağa iştah açıcı bir yemek gibi gelmese de azot, fosfor gibi besin elementleri bakımından bitkinin hayatta kalacağı kadar zengindir. Aslında son çalışmalarda fare dışkılarının N. lowii yapraklarındaki azotun yaklaşık yüzde 57-100 ’ünü oluşturduğu bulunmuştur. Bu herkesin katıldığı bit kazan-kazan durumudur fakat hala açıklığa kavuşturulması gereken birçok detay vardır. Örneğin ağaç fareleri, etobur bitkinin onları taşımak için hazır olduğunu kesin olarak nasıl biliyorlar? Yeni şekillenen bir etobur bitkinin ziyaretçiler için yeterince sağlam olması birkaç gün almaktadır.

Gerçi yabani hayattakilerin çoğu, çok az hasar belirtisi göstermektedir. Bu durum da farelerin sabırlı birer besleyici olduğunu göstermektedir. Bir çalışmanın hipotezine göre “Bunun tek mümkün açıklaması, etobur bitkilerin iş için hazır olup olmadıklarına dair ağaç farelerine sinyal göndermesidir”. Örneğin N. lowii bitkisi olgunlaştığında iç yüzey katı ve koyu mor renge dönmektedir ve bu, ağaç farelerine üzerinde çıkabilmeleri için hazır olduğunu göstermektedir. British Columbia’ daki Royal Roads Üniversitesi’nden ekolojist Jonathan Moran, 2009’da Live Science’a “Gerçek şu ki, etobur bitkiler ağaç farelerinin aktivitelerine uygun hale ve şekle gelmişlerdir ve bu uzun bir süreçte olmuştur” şeklinde söylemiştir.

Editör / Yazar: Onur İLERİ

Kaynak: https://www.sciencealert.com/where-does-a-shrew-do-a-poo-in-its-very-own-loo-of-course

Kaynak: http://beyinsizler.net/bu-etcil-bitki-ayni-zamanda-bir-kemirgen-tuvaleti-olacak-sekilde-evrimlesti/